AFGANİSTANDAKİ ESKİ TÜRK İDARELERİ VE BUNLARIN ÖZBEK ŞAİRLERİNİN KİMLİK ALGILAMALARINDAKİ YERİ

Rıdvan Öztürk

Özet


Özet

Bugün içerisine Afganistan, Pakistan, Bangladeş ve Hindistan’ın belli bölümlerini alan bir coğrafyada milatlı yılların başından on dokuzuncu yüzyılın ortalarına kadar devam eden bir Türk hâkimiyeti olmuştur. Bu hâkimiyetin zaman zaman kesintiye uğradığı veya yeterince yazılı belgelerle sabitlendirilemediği dönemler de bulunmaktadır. Geçmişin günle bağdaştırılması bölgede dünün varisleri olanların kolektif şuurunda yansımalarını göstermektedir. Herat’tan Delhi’ye kadar uzanan bu bölgede yüzyıllar içinde kimlikleri asimile olmuş Türk toplulukları ile hâkimiyeti kaybedilmiş Türk bölgeleri de mevcuttur. Bunlar arasında kimliğini daha etkin biçimde koruyan bölge ve ahalisi olarak, Afganistan’ın kuzey bölgesi ile bu bölgede yaşayan Özbek Türkleri öne çıkmaktadır.

Bu çalışmada kültürel kimliklerini ifade etmede Afganistanlı Özbeklerin tarihi dönem Türk hükümdarlarına bakışları, Afganistanlı Özbek şairlerinin şiirlerinden örneklerle yansıtılma yoluna gidilecektir. Onların şiirlerinde Afrasiyab gibi efsaneleşen isimlerle Sultan Mahmut, Cengiz Han, Emir Timur Küregen, Sultan Hüseyin Baykara ve Zahirüddin Babür Şah gibi bölgede hüküm sürmüş hükümdar isimlerinin çağrışım alanları belirlenerek, mensubiyet duygularının sebepleri üzerinde durulacaktır.


Anahtar Kelimeler


Afganistan, Özbek Şairleri, eski Türk idareleri, Türk kimliği, kimlik algılaması

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AKA İsmail (2014), Timur ve Devleti, 3. bs., Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.

ANDHOYİ Metin (2001), Bağ-i Lalepuş, Divan-i Eşar-i Muhammed Emin Metin Andhoyi (Naşir: Seyid Nizameddin Andhoyi), Peşaver 1379.

ARAT Reşit Rahmeti (1991), Kutadgu Bilig 1 Metin, 3. bs., Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

BABUR 2008: http://www.babur.org/babur/index.php?option=com_content&view=category&l

ayout=blog&id=40&Itemid=59

CEVİZCANİ Muhammed Yahya Hafizi (2012), Hafizi Cevizcanining Muhabbet-name Divani, (Haz: Dürmuhammed Zamani, Baymuhammed Melikyar,Abdürresul Mengli), Kabil 1390.

COŞKUNER Fahrettin (2004), “Gazneliler Devrinde Nesir”, Nüsha, sa. 13 - Bahar 2004, s.45-53, (www.doguedebiyati.com/nusha/13/4-Fahrettin_Coskuner_Gazneliler.doc. 17.03.2004).

EMİNİ, Elhac Muhammed Kazım (2007), Afganistandaki Özbek Şairleri, Kabil 1385/2007.

ERCİLASUN Ahmet Bican (2004), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ Yayınları, 1.bs, Ankara.

GÖKDAĞ Bilgehan Atsız (2002), “Afganistan’da Türklük ve Hazaralar”, Türkler C 20, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 702-722.

HUNKAN Ömer Soner (2005), “Orta Asya’da X-XIII. Yüzyıllarda “Türk” Adı Üzerine Bazı Kayıtlar”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsüs Türkiyat Araştırmaları, sa.2-Bahar 2005, Ankara, s. 5-12.

KARATAY Osman (2003), İran ile Turan, Hayali Milletler Çağında Avrasya ve Ortadoğu, Karam Araştırma ve Yayıncılık, Ankara.

LEVEND Agah Sırrı (1984), Türk Edebiyatı Tarihi, c.1, Giriş, 2. bs.,Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.

Mangubitig: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193900350802366&set=pb. 134198173439251.-2207520000.1397248960.&type=3&theater, 11.04.2014.

MERÇİL Erdoğan (2007), Gazneliler Devleti Tarihi, 2. bs, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.

MÜRUR Kazı Muhammed Ekrem (2011), Pakize Tuygu, Kabil 1389.

ÖLMEZ Zuhal Kargı (1996), Ebulgazi Bahadır Han Şecere-i Terakime (Türkmenlerin Soykütüğü), Simurg Yayınları, Ankara.

ÖZÖNDER Sema Barutçu (1996), Ali Şir Nevayi, Muhakemetü’l-Lugateyn, İki Dilin Muhakemesi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

RK 2: Rengin Keman, Tezkire-i Suhanveran-ı Faryab, c.2, (Haz: Muhammed Kazım Emini), Mezarışerif, 1384/2006.

SARAY Mehmet (2002), Afganistan ve Türkler, ASAM Yayınları, Ankara.

ŞAMİ Nizamüddin (1987), Zafername, (Çev. Necati Lugal), 2. bs., TTK Yayınları, Ankara.

SAGUNİY A., Keramatov, H, (1991), Temur Tüzükleri, Gafur Gulam Neşriyatı, Taşkent.

TŞC: EMİNİ Muhammed Kazım (2007), Tezkire-i Şuara-yi Cevizcanan, Kabil 1385

VEKİLZADE Gulam Sahi (2009), Ezgü Niyet, Şiirler Toplamı, Kabil 1387.

YAZICI Tahsin(1994), “Efrasiyab”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c. 10, İstanbul.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.