KIRGIZ YAZAR SIDIK KARAÇEV’İN EDEBÎ-KÜLTÜREL FAALİYETLERİ VE MENSUR ESERLERİNE BİR BAKIŞ / A LOOK AT THE LITERARY AND CULTURAL ACTIVITIES OF THE KYRGYZ WRITER SYDYK KARACHEV

Kemal GÖZ

Özet


Modern Kırgız edebiyatının ilk sanatçıları Taşkent, Almatı ve daha sonra Kırgızistan sınırları içerisinde açılan yeni usul (Usul-i Cedit) mekteplerde öğrenim görür. Kırgız gençleri ilk edebî çalışmalarını Özbekçe, Kazakça ve Tatarca çıkan Kömök, Uşkın, Tilşi, Öris, Ak Col gibi gazete ve dergilerde yayımlatır. 7 Kasım 1924’te Kırgız dilinin ilk gazetesi olan Erkin Too (Özgür Dağ) yayımlanmaya başlar. Erkin Too gazetesinin gerek Kırgız basın tarihinde gerekse çağdaş Kırgız edebiyatının temellerinin atılıp gelişmesinde çok büyük önemi vardır. Sıdık Karaçev ilk edebî eserlerini Tatar Türkçesinde kaleme almış ve bu eserleri Tatar gazetelerinde yayımlatmıştır. Sıdık Karaçev Ekim Devrimi’nden önce okuma-yazmayı öğrenmiş ve hatta ilk edebî denemelerini yapmıştır. Sıdık Karaçev, çağdaş Kırgız hikâyesinin kurucularından biri olmasına rağmen edebî çalışmalarına 1918 yılında şiir yazarak başlamıştır. Sıdık Karaçev şiirler kaleme almakla beraber asıl başarısını nesir alanında kazanmıştır. Kalemini nesir sahasında güçlendirmeye gayret etmiştir. Sıdık Karaçev Tatar Türkçesinde kaleme aldığı ilk hikâyelerini 1919-1920 yılları arasında Kömök ve Uşkın adlı gazetelerde yayımlatır. Modern Kırgız edebiyatının ilk hikâyesi kabul edilen Üylönüüdön kaçtı (Evlenmekten Kaçtı) adlı hikâyeyi Sıdık Karaçev kaleme almıştır.


Anahtar Kelimeler


Modern Kırgız edebiyatı, Sıdık Karaçev, Hikâye, Erkin Too.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AKMATALİEV, Abdıldacan - vd. (2015), Kırgız Adabiyatının Tarıhı XX-Kılımdın Kırgız Adabiyatı (20-60- Cıldar), Bişkek: Avrasiya Bas.

ALTIMIŞOVA, Zuhra (2013, Ağustos), “Kırgızistan’da İlk Millî Gazetenin Tarihçesi (1924-1940)”, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (29): 73-90.

ALTYMYSHOVA, Zuhra - HASANAEVA, Leila. (2019), “Devlet Adamı C. Abdrahmanov ve Günlüğünün Tarihi Kaynak Olarak Değerlendirilmesi” Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (42): 341-360.

ARTIKBAEV, Kaçkınbay (2003), Aalı Tokombaev (XX. Kılımdagı Kırgız Cazma Adabiyatında Negiz Saluuçunun Çıgarmaçılık Düynösü Cönündö). Bişkek: Biyiktik Basması.

AŞLAR, Halit (2017), “Kırgız Halk Şiirinde ‘Ürkün’ Yansımaları”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6 (4): 1-11.

BEKTENOV, Ziyaş (1996), Zamandaştarım Cönündö Eskerüü (Adabiy Eskerüülör), Bişkek: Plus Basması.

CİGİTOV, Salican (1982), Körköm Söz Maseleleri, Frunze: Kırgızstan Basması.

CİGİTOV, Salican (1991), Keçeekinin Sabaktarı Bügünkünün Talaptarı (İzildöö Sın Makalalar), Frunze: Adabiyat Basması.

CİGİTOV, Salican (2006), “Karanlık Yıllar ve Bir Mihenk Taşı: Sıdık Karaçev”, (Akt. Kemal Göz), Manas Sosyal Bilimler Dergisi, (15): 94.

DİMİTRİEVA, T. V. (1966), “Oçerki İstorii Russkoy Sovetskoy Jurnalistiki (1917-1932)”, Na Postu, (ed. A. G. Dement’ev- İzdotelstvo Nauka), Moskva: 389-398.

İBRAİMOV, Osmonakun (1991), İstoriya Kırgızskoy Sovyetskoy Liriki 1920-50e godı, Bişkek: Kırgızistan.

KADIRMANBETOVA, Aynura (2015), “Sıdık Karaçev Bölümü”, Okurmandın Kitep Tekçesi, C. I, Bişkek: İmak Ofset.

KARAÇEV, Sıdık (1967), Erik Tangında, Povestler Irlar Kotormolor, (ed. Tügölbay Sıdıkbekov), Frunze: Kırgızstan Basması.

KARASAEV, Husein (2001), Husein Naama. Bişkek: Kırgızstan Basımevi.

MAMITBEKOV, Zayır Çakieviç (1970), “Kırgız Sovet Adabiyatının Algaçkı Saamalıktarı”, C. V, Ala Too Dergisi, 149.

ÖZDEMİR, Burcu (2019, Güz), “Jenotdel (Komünist Parti Kadın Birimi) ve Türkistan’daki Çalışmaları”. Bilig – Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi (91): 161-185.

SADIKOV, Abdıkadır – vd. (1987), Kırgız Sovet Adabiyatının Tarıhı, Frunze: İlim Bas.

TOKOMBAEV, Aalı (1932a, Şubat), “Akademiya Keçesi Tuuraluu”, C. XLIV, Kızıl Kırgızstan, 4.

TOKOMBAEV, Aalı (1932b, Mart), “Tınıstan uulu Kasımdın Özünö Bergen Sını Cana Anın Sırı”, C. LIII, Kızıl Kırgızstan.

TOKOMBAEV, Aalı (1932c, Mart), “Akademiya Keçesinin Tıyanagı”, Kızıl Kırgızstan.

TOKOMBAEV, Aalı (1933. 08. 8), “Adabiyat Cat İdeadan Tazalansın”, Kızıl Kırgızstan.

TOKOMBAEV, Aalı (1934, Nisan), “Sıdıktın Erksiz Kündörü”, C. XC, Kızıl Kırgızstan.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.