BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI’DA BİR KITLIK TÜRÜ: KÂĞITSIZLIK, KÂĞITSIZLIĞIN ETKİLERİ VE MATBAA-İ AMİRE MÜDÜRÜ İSMAİL HAMİT BEY’İN FAALİYETLERİ THE TYPE OF A SHORTAGE IN OTTOMAN IN THE FIRST WORLD WAR YEARS: THE PAPER SHORTAGE, THE INFLUENCES OF

Ayhan DOĞAN, Sadık ÇETİN, Emrah Berkant PATOĞLU

Özet


Osmanlı Devleti, akıbetini tayin edecek olan Birinci Dünya Savaşı’na girerken yeterli hazırlıktan uzak bir durumdaydı. Bu savaş hem iç üretimi durma noktasına getirmiş hem de ithal edilen ürünlere büyük engeller çıkarmıştı. 1914 yılında başlayıp dört yıl süren bu savaşta devlet ekonomik, askeri, siyasi ve beşeri açıdan büyük kayıplar verirken savaşın gerisinde bulunan halk büyük kıtlıklar yaşamıştır. Özellikle un, süt, peynir, sadeyağ gibi temel tüketim ürünlerinde fiyatlar aşırı derecede artmıştır. Yaşanan bu kıtlık ve fiyat artışı sadece gıda ve diğer zaruri ihtiyaçlarla sınırlı kalmamıştır. Nitekim bu dönemde kağıt kıtlığı ciddi anlamda hissedilmiştir. Elde bulunan kağıt stoklarının kısa sürede bitmesi ve kağıdın bulunamayışı eğitim öğretim, basın ve yayın faaliyetlerinin aksamasına neden olmuştur. Hatta kağıt yokluğu, devlet dairelerindeki mutat faaliyetleri de engelleyecek seviyeye ulaşmıştır. Bu çalışmada 1914-1918 yılları arasında devam eden savaş sürecinde İstanbul başta olmak üzere devletin birçok yerinde baş gösteren kağıt sıkıntısı, kağıdın temini için yapılan girişimler, kağıt yokluğunun etkileri ve Matbaa-i Amire Müdürü İsmail Hamit Bey’in faaliyetleri incelenecektir.

Anahtar Kelimeler


Kağıt; Eğitim Tarihi; Birinci Dünya Savaşı; İsmail Hamit Bey; Matbaa-i Amire

Tam Metin:

PDF

Referanslar


BOA.BEO.3981-298518

BOA.BEO.4534-340032/2

BOA.BEO.4566-342385/1

BOA.BEO.4698-352312/2

BOA.DH.EUM.SSM.11-13-A

BOA.DH.İD.158-2-31

BOA.DH.SAİDd.81

BOA.DH.İ.UM.EK.40-4

BOA.DH.UMVM.12-37

BOA.DH.UMVM.124-124

BOA.HR.İD.77/86

BOA.HR.SFR.04.107-89

BOA.HR.TO.611-20

BOA.İ.MF.14/50-1,2

BOA.MF.MKT.1206/33

BOA.MF.MKT.1235/91

BOA.MF.MKT.1238-23/1

BOA.MF.MKT.1231.30/1

Karagöz, no: 642 ve 1116 (R. 19 Temmuz 1330-6 Teşrinisani 1334 / M. 1 Ağustos 1914-6 Kasım 1918).

Maarif, “Kağıt ve Tarihi”, Yıl 3, Cilt 6, No. 154, H. 24 Rebiülahir 1312 / M. 25 Ekim 1894, s. 220-221.

Mütalaa, “Sanayi-i Dahiliye ve Beykoz Kağıt Fabrikası”, no: 60, (H. 3 Cemaziyelevvel 1315 / R. 17 Eylül 1313 / M. 30 Eylül 1897), s. 5-6.

Tasvir-i Efkar, no:1187 ve 2440 (R. 20 Ağustos 1330-30 Nisan 1334 / M. 2 Eylül 1914-30 Nisan 1918).

AKTEPE, Münir, “Kağıthane”, İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, Cilt 24, İstanbul, 2001.

ALAR, Halis, “Kütüphaneciliğin Tarihçesi ve İlk Kütüphaneler”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 16, Erzurum, 2001.

DAMLIBAĞ, Fatih, “Hamidiye Kağıt Fabrikası”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), Sayı 37, Ankara, 2015.

ERSOY, Osman, “Bursa’da Kağıt Fabrikası Meselesi (XV-XVI. Yüzyıl)”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi (DTCF Dergisi), Cilt 22, Sayı 1.2, 1964.

ERSOY, Osman, “Kağıt”, İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, Cilt 24, İstanbul, 2001.

GÖZCÜ, Alev, “1. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti’nin Gündelik Hayatından Kesitler” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XVI/32, 2016-Bahar ss.133-169.

GÜLEÇ, İbrahim, “Osmanlılarda Kağıt ve Kağıtçılık”, Müteferrika, Sayı 2, Bahar 1994.

KAYGUSUZ, Meruyert, IŞIK, Nuray Olcay, ARĞUN, Fatoş Neslihan, “Parşömen Tarihi ve Bergama’daki Geleneksel Parşömen Ustaları”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, Cilt 12, Sayı 28, 2019.

KOCABAŞOĞLU, Uygur, “Yazı Malzemelerinin ve Kağıdın Evrimi”, Basın ve Yayın Yüksekokulu Yıllık 1979-1980, A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Basın ve Yayın Yüksekokulu, Ankara, 1981.

KRAMER, Samuel Noah, Tarih Sümer’de Başlar, Kabalcı Yayınevi, İstanbul, 1999.

PAKALIN, M. Zeki, Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, MEB Yay. Cilt III, İstanbul, 1993.

TEKİN, Şinasi, Eski Türklerde Yazı, Kağıt, Kitap ve Kağıt Damgaları¸ Dergah Yayınları, İstanbul, 2017.

YILDIZ, Nuray, “Papirüs”, İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, Cilt 34, İstanbul, 2007.

YILDIZ, Nuray, “Parşömen”, İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, Cilt 34, İstanbul, 2007.

YURTOĞLU, Nadir, “Cumhuriyet Döneminin Öncü Bir Sanayi Kuruluşu: İzmit Selüloz ve Kağıt Fabrikaları Müessesesi (1936-1960)”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı 60, Ankara, 2017.

https://www.dbschenkerarkas.com.tr/tr-tr/hakk%C4%B1m%C4%B1zda/db-schenker-in-tarih%C3%A7esi. 11.02.2020


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.