HİCİV VE MİZAH AÇISINDAN 19. YÜZYILIN İKİNCİ YARISINDA İSTANBUL SOKAKLARINDA TEMİZLİK-DÜZEN SORUNLARI / THE SANITATION AND ORDER PROBLEMS IN ISTANBUL STREETS DURING THE SECOND HALF OF THE 19TH CENTURY IN TERMS OF HUMOUR AND IRONY

İHSAN ERDİNÇLİ

Öz


Avrupa’da ilk olarak İngiltere özelinde 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ortaya çıkan Sanayi Devrimi, yaklaşık bir asır sonra küresel etkiler meydana getirecek bir boyut kazanmıştır. Pek çok yönü olan modern çağın ortaya çıkardığı etkilerden biri de nüfus artışı ve yoğunluğuna paralel olarak temizlik sorunları karşısında bireyin daha yaşanılır kent hayatına olan isteğini kuvvetlendirmesidir. Devletler, değişen çağın olumsuz yansımalarıyla yine koşulların sunduğu imkânlardan faydalanarak çözüm bulmaya çalışmışlardır.

Osmanlı Devleti de modernleşme hareketleri kapsamında başta payitaht İstanbul olmak üzere Avrupa örneğinde daha yaşanılır kentler inşa etme yönünde düzenlemeler yapmıştır. Bu kapsamda kurulan Şehremaneti, öncelikle gayrimüslim ve Frenk nüfusuyla öne çıkan Beyoğlu’nda beledî hizmetleri uygulamaya başladı. Daha sonra genişletilen beledî birimlerle sokakların temizliği, düzeni, genişletilmesi gibi hizmetler yerine getirilmeye çalışıldı. Konuyla ilgili klasik ve modern dönemde şehrin temizliğinin çeşitli yönlerini ele alan çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışma, 19. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul örneğinde modern kentler inşasına yönelik başlatılan beledî hizmetlerin toplumdaki yansımalarını gazete, hatırat ve seyahatnameler ışığında eleştiri, hiciv ve mizah odaklı bir yaklaşımla belirlemeyi amaçlamaktadır. İnceleme dönemi, aynı zamanda İstanbul basınının oluşup çeşitlendiği, temizlik ve düzen sorunlarının tartışılmaya başlandığı bir zaman dilimini yansıtmaktadır. Bu doğrultuda toplumu oluşturan bireyin kendisini çepeçevre saran sorunlara karşı duyarsız kalmayarak şikâyet ve önerilerini basın aracılığıyla dile getirdiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler


İstanbul, mizah, hiciv, temizlik, düzen, çöp, çamur, hastalık.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Süreli Yayınlar

Diyojen: Sayı 5; 13; 43; 53; 56; 58; 62; 66; 76; 164; 166; 175; 177; 178; 181.

Hayal: Sayı 8; 19; 22; 25; 27; 61; 92; 121; 128; 134; 138; 194; 204; 208; 209; 211; 213; 216; 221; 224; 236.

Kara Sinan: Sayı 26.

Latife: Sayı 1; 19; 20; 22; 26; 27.

Servet: Sayı 60.

Diğer Eserler

Akgündüz, A. (2005). Osmanlı Devleti’nde belediye teşkilâtı ve belediye kanunları. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı.

Akın, N. (2011). 19. Yüzyılın ikinci yarısında Galata ve Pera. İstanbul: Literatür Yayınları.

Ayar, M. (2005). Osmanlı Devleti’nde kolera salgını: İstanbul örneği (1892-1895) (Doktora tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.

Baronyan, H. (2014). İstanbul mahallelerinde bir gezinti. (Paris Hilda Teller Babek, Çev.) İstanbul: Can Yayınları.

Basiretçi Ali Efendi (2011). İstanbul mektupları, (Nuri Sağlam, Haz.). İstanbul: Kitabevi.

Beyoğlu, S. (2012). Osmanlı deniz hamamları, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 5, 53-73. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/9914.

Bir, B. & Kaçar M. (2008). Saat. TDV İslam Ansiklopedisi, (C. 35, s. 322-325). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.

Çelik, Z. (2015). 19. Yüzyılda Osmanlı başkenti değişen İstanbul. (Selim Deringil, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

De Amicis, E. (1986). İstanbul. (Beynun Yavaş, Çev.). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Ergin, O. N. (1995). Mecelle-i umûr-ı belediyye. C. 4, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Daire Başkanlığı.

Köken, M. (2019). Tanzimat Dönemi’nden bir mizah gazetesi: Latife (inceleme, indeks, metin) (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.

Mazak, M. (2001). Osmanlı’da çevre ve sokak temizliği. İstanbul: İSTAÇ.

Meriç, N. (2000). Osmanlı’da gündelik hayatın değişimi âdâb-ı muâşeret 1894-1927. İstanbul: Kaknüs Yayınları.

Murad Efendi. (2007). Türkiye manzaraları. (Alev Sunata Kırım, Çev.), İstanbul: Kitap Yayınevi.

Neave, D. L. (1978). Eski İstanbul’da hayat. (Osman Öndeş, Çev.). İstanbul: Tercüman Yayınları.

Oğuz, Ş. (1998). Tanzimat döneminde mizah ve Diyojen gazetesi (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.

Orha, Z. (2008). Osmanlı Devleti’nde modern belediyeciliğin doğuşu ve altıncı daire-i belediye örneği (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.

Oymak, Alparslan. (2013). Osmanlı Mizahında Teodor Kasap: Diyojen, Çıngıraklı Tatar ve Hayal Gazetesi Üzerine Bir İnceleme (Doktora Tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.

Saraçoğlu, A. C. (2005). Eski İstanbul’dan hatıralar. (İsmail Dervişoğlu, Haz.). İstanbul: Kitabevi.

Schrader, F. (2015). İstanbul. (Kerem Çalışkan, Çev.). İstanbul: Remzi Kitabevi.

Yıldırım, N. (2020). Kolera salgınlarında şehir hijyeni: İstanbul’da kanalizasyonlar, su şebekesi ve tebhirhaneler, Arredamento Mimarlık, S. 342.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.