OSMANLI DEVLETİ’NDE TÜTÜN KAÇAKÇILARIYLA MÜCADELE: “NİĞDE ÖRNEĞİ” / FIGHT AGAINST TOBACCO SMUGGLING IN THE OTTOMAN STATE: NİĞDE CASE

Serdar ÖSEN

Özet


Avrupa’ya, Christoph Colomb’un Amerika’yı keşfi ve bunu takip eden yıllarda Amerika’dan gelen tütün, kısa sürede Osmanlı Devleti’ne de girmiş ve başlangıçta bazı engellemelerle karşılaşsa da kısa bir zaman içerisinde yaygınlık kazanmıştır. Tarımına Yenice ve İskeçe taraflarında başlandığı kabul edilen tütün daha sonra İmparatorluğun diğer bölgelerinde de yetiştirilmeye başlanmış ilerleyen dönemlerde önemli bir tarım ürünü ve devlet içinde önemli gelir kaynaklarından birisi haline gelmiştir

1883 yılında tekel işletmesi olarak Reji şirketinin kurulması Osmanlı Devleti’nde tütün tarımının seyri açısından bir dönüm noktası olmuştur. Reji İdaresi 1883 yılından 1925 yılına kadar 42 yıl tütün işletmecisi olarak çalışmıştır. Bu süre içinde idare ile Osmanlı Hükümeti, tütün çiftçisi, tütün tüccarı, mahalli idareler ve Türk halkı arasında çeşitli ilişkiler olmuştur. Reji idaresinin uygulamaları ve yaptırımlarına karşı halktan bazı kesimlerin tütün kaçakçılığına başvurması da söz konusu olmuştur.

Bu çalışmada yukarıda bahsettiğimiz üzere Reji idaresinin uygulamalarına karşı Türk Halkının hafızasında önemli bir yer tutan tütün kaçakçılığı, bu çerçevede kaçakçıların Trabzon’dan Adana’ya uzanan güzergâhları ve Niğde’de tütün kaçakçılarına karşı gösterilen mücadeleye değinilecektir. 


Anahtar Kelimeler


Tütün, Reji, Kaçakçılık, Niğde, Trabzon

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Dığıroğlu, Filiz; (2007) Memalik-i Osmaniye Duhanları Müşterekü’l-Menfaa Reji Şirketi Trabzon Reji İdaresi 1883-1914, İstanbul: Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi Yayınları,

Düstur, 1. Tertip, c. 5 (1937) Ankara: Başvekalet Matbaası

Hüseyin Hüsnü, (1340) Tütün Meselemiz-İnhisarcıların İddialarına Cevab, İstanbul: Amedi Matbaası

Quataert, Donald; (1987) Osmanlı Devleti’nde Avrupa İktisadi Yayılımı ve Direniş, Ankara: Yurt Yayınları

Salih Zeki, (1928) Türkiye’de Tütün, Ziraat Zanaat ve Ticareti, İstanbul: Cumhuriyet Matbaası, 1. Basım

Akpınar, Mehmet;(1998) “Reji Uygulamasına Trabzon Örneği”, Trabzon Tarihi Sempozyumu, Bildiriler, 6-8 Kasım 1998, s. 541.

Altun, Işıl; (2007) “Türkülerde Tütün”, Tütün Kitabı, Ed. Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Kitabevi Yayınları s. 412

Erler, Mehmet Yavuz- Edinsel, Kerim; (2011) “Samsun’da Tütün Üretimi (1788-1919), Uluslar arası Sosyal Araştırmalar Dergisi, c.4, sayı: 18, s. 231-247.

Karaca, Ali; (2007) “Osmanlı İmparatorluğunda Reji ve Tütün Kaçakçılığında Trabzon Örneği: Bir Yabancı Sermaye Serüveni” , Tütün Kitabı, Ed. Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Kitabevi Yayınları, s. 56-85.

Karaçavuş, Ahmet; (2010) “XIX. Yüzyıl Sonu ve XX. Yüzyıl Başlarında Trabzon’da Tarım”, Uluslar arası Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Trabzon: Serander Yayınları, s. 47-70.

Keskinkılıç, Erdoğan; (2000) “Reji İdaresi ve Kuruluşu”, Akademik Araştırmalar Dergisi, Yıl 2000- sy. 4-5, s. 657-677.

Parman, Ebru; (1988, Aralık) “Niğde Çevresi Araştırmaları” Hacette Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 5/Sayı 2/ Aralık 1988, s. 123-148.

Satış, İhsan; (2011, Ekim) “19. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı-Amerika Silah Ticareti”, History Studies ABD ve Büyük Ortadoğu İlişkileri Özel Sayısı 2011, s. 295-311.

Şahin, Güven; - Taşlıgil, Nuran; (2013, Temmuz) “Türkiye'de Tütün (Nicotiana Tabacum L.) Yetiştiriciliğinin Tarihsel Gelişimi ve Coğrafi Dağılımı” , Eastern Geographical Review. Jul 2013, Vol. 18, Issue 30, p71-101.

Şaşmaz, Musa; “Niğde ve Çevresinde Kıtlık (1887-1892), Niğde Tarihi Üzerine, Ed. Musa Şaşmaz, İstanbul 2005, s. 181-210.

Uzun, Efkan; (2012, Ağustos) “Mehmed Ali Paşa’nın Anadolu’ya Saldırısının Niğde ve Nevşehir Yöresindeki Tesirleri” Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks, Vol 4, No 2, (2012) s. 149-166.

Ünal, Metin; (2007) “Tütünün Dört Yüz Yılı” Tütün Kitabı, Ed. Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Kitabevi Yayınları s. 17-33.

Yılmaz, Fehmi; (2007) “Tütün Üzerine Düşünceler: Batıda ve Bizde” Tütün Kitabı, Ed. Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Kitabevi Yayınları s.3-16.

Yüksel, Ahmet; (2012) “Türkiye’de Tütüncülerin Kaçakçılaşma Sürecinde Kolculuğun Baskısını İki Kolcunun Tercüme-i Halinden Anlama Denemesi” Kebikeç, Sayı 34, Ankara: 2012, s. 185-199.

Yılmaz, Fehmi; (2005) Osmanlı İmparatorluğu’nda Tütün: Sosyal, Siyasi ve Ekonomik Tahlil (1600-1883), İstanbul 2005, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.