KLÂSİK TÜRK EDEBİYATI’NDA YENİ BİR TİP: ERDEMLİ AYDIN TİPİ / A NEW PROTOTYPE IN CLASSICAL TURKISH LITERATURE: THE RIGHTEOUS INTELLECTUAL PROTOTYPE

Ayşe DALYAN

Özet


Hersekli Ârif Hikmet’in Manzûme başlıklı kasidesinde devleti yönetenlerin güvenilir olmadıkları üzerinde durulur. Böylece metinde devlet adamlarına güvenmeyen, güvensizlik ortamında kendi içine kapanan bir toplum söz konusu olur. Devletin yaşadığı başarısızlıklar, devlet adamların dünya zevklerine düşkünlüğü dönemin insanını mutsuzlaştırmış ve onları hayatı, devleti ve insanı sorgulamaya yöneltmiştir. Bu süreçte, yüzyıllardır otoriter devletin baskısı altında yaşayan kul, artık gözünü açmış ve devletini bu hâle getiren sorunları görmeye başlamıştır. Bireyleşmeye çalışan kulun mutsuzluğunun en büyük nedeni de aslında yanlış yönetim, dolayısıyla çöküş içindeki devlettir.  Böylece metin, Osmanlı devletinin çöküş dönemini temsil eder.

Kasidedeki temsilî insan, kul olmaktan çıkıp bir birey olma çabasıyla metinde yer alır. Ne gelenekten kopan ne de tam anlamıyla yeni olabilen bir bireyle karşılaşılır. Metinde bu bireyin dünyayı gözlemlediği ve onu yorumlamaya çalıştığı anlaşılır. Bu anlamda birey tam olarak bir kaos içindedir. Bu nedenle yeni insan mutsuzdur. Metinde, bireyleşmeye çalışan erdemli insanların mutsuz olduğu belirtilir. Böylece metinde çizilen yeni insanla Erdemli Aydın Tipi işaret edilir.

Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde “Yapı” başlığı altında metnin anlam birimleri aracılığıyla dönemin ideal insanına dair izler belirlenmiştir. İkinci bölümde, “Yapı”dan elde edilen veriler ışığında dönemin ideal insan tipini belirlemeyi merkeze alan bir yöntem eşliğinde şiir tahlil edilerek bir kültür yorumuna ulaşılması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler


Hersekli Arif Hikmet, Kaside, Erdemli Aydın Tipi, Varoluşçuluk, Değişim

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AKA, Belde (2011), Nâbî’nin ‘Orta İnsan Tipi’nin Hersekli Ârif Hikmet’teki Değişimi, Ankara: İhsan doğramacı Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü: (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi).

AKTAŞ, Şerif (2009), Şiir Tahlili -Teori ve Uygulama-, Ankara: Akçağ Yay.

DEVELLİOĞLU, Ferit (1998), Osmanlıca ­ Türkçe Ansiklopedik Lugat, Ankara: Aydın Kitabevi Yay.

GÖDELEK, Kamuran (2008), “Kierkegaard’ın İnsan Görüşü”, Uluslararası Sosyal Arastırmalar Dergisi The Journal Of International Social Research (357­371), Volume 1/5 Fall.

GÜÇLÜ, Abdülbaki vd. (2003), Felsefe Sözlüğü, Ankara: Bilim ve Sanat Yay.

GÜLTEKİN, Mehmet Nuri (2012), “Kültür ve Edebiyat Sosyolojisi Gerilimli ve Yaratıcı Bir İlişki: Edebiyat-Toplum-Roman”, Sosyolojiye Giriş-Sosyolojinin Temel Kavramları, Ankara: Detay Yay.

İbnülemin Mahmud Kemal İnal (H. 1335), Hersekli ‘Arif Hikmet Külliyat­ı Âsar Dîvân, İstanbul: Matba­yı ‘Âmire.

KAPLAN, Mehmet (2007), Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar -Tip Tahlilleri-, İstanbul: Dergah Yay.

RİTTER, Hellmut (2011), Doğu Mitolojisinin Edebiyata Etkisi -Karşılaştırmalı Edebiyat Metinleri-, çev. Mehmet KANAR, İstanbul: Ayrıntı Yay.

SARTRE, J. P. (1985), Varoluşçuluk (Existentialisme), Çev: Asım Bezirci, İstanbul: Say Yay.

SAYGIN, Tüncay (2008), “Sokratik Erdem Ve Aristoteles'in Sokratik Erdemle İlgili Bazı Değerlendermeleri”, Felsefe Dünyası ,2008/1 ,47, (130-136) , S. 130-135.

TEKİN, Gönül (1992), Ahmed-î Dâ‘î Çengnâme -İnceleme, Tenkitli Metin-, Harvard Üniversitesi Yakındoğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü Doğu Dilleri ve Edebiyatlarının Kaynakları, Türkçe Kaynaklar: 16, Harvard/ABD.

Türkçe Sözlük (2005), Ankara: TDK Yay.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.