XIX. YÜZYILDA TIRHALA SANCAĞI’NIN İDARİ TAKSİMATI VE YÖNETİMİ / THE ADMINISTRATIVE DIVISION AND MANAGEMENT OF THE TRIKALA SANJAK IN XIX CENTURY

Ferdi ÇİFTÇİOĞLU

Özet


Osmanlı kuvvetleri XIV. yüzyılın ortasında Süleyman Paşa komutasında Balkanlara girmiş, böylece bölgenin kapısı Türklere açılmıştır. Süleyman Paşa, buradaki fetihlerini sol kol, orta kol ve sağ kol olmak üzere uçlar teşkil ederek sürdürmüştür. Bu üç istikamette yapılan fetihlerin sol kolunu Yunanistan üzerine yapılan akınlar oluşturmuştur. 1390lı yıllarda Osmanlı birlikleri Yunanistanın orta bölgesine doğru ilerlemeye başlamıştır. Hacı İlbey ve Evrenos Bey bu akınları gerçekleştiren akıncı beyleri olarak Osmanlı askeri kuvvetinin sol kol ucunda faaliyet göstermiştir. 1393 yılında Evrenos Bey komutasındaki Osmanlı birlikleri Teselya ovasına kadar uzanmış ve Yunanistanın orta bölgesi olan Teselyaya hâkim olmuştur. Bütün bir eyalet Evrenos Beye tımar olarak verilmiştir. Böylece devlet, Yunanistanın orta bölgesi olan Teselya’da hâkimiyeti sağlamış, burada Tırhala Sancağını kurmuştur. Kuruluşundan 1847 yılına kadar Rumeli Eyaletine bağlı bir sancak olarak Osmanlı idari taksimatındaki yerini korumuştur. 1847 yılından 1881e yani sancağın elden çıkışına kadar ise, bazen Selanik bazen Yanya Eyaleti’ne bağlı kalmış, hatta sancağın kendisi de kısa bir süre eyalet halinde varlığını devam ettirmiştir. Nitekim 1871 yılından itibaren kesin olarak Yanya Vilayeti ne bağlanan sancak, 1881 yılında Yunanistana bırakılmıştır.

Bu çalışmada, beş asır Osmanlı idari taksimatındaki yerini koruyan Tırhala Sancağının XIX. yüzyılda geçirdiği idari değişikliklerin, yöneticilerinin ve idari birimlerinin üzerinde durulmuştur. Sancağın XIX. yüzyılda bağlı olduğu eyaletler detaylandırılmış ve yönetimde büyük öneme sahip sancak meclisleri üzerinde durulmuştur. Sancağın gerek Osmanlı idari taksimatında gerek kendi idaresinde yaşadığı sürekli değişimi ve bu değişimin sebeplerini ortaya koymak çalışmanın temel amacını oluşturmuştur.


Anahtar Kelimeler


Tırhala Sancağı, Yönetim, İdari Taksimat, Meclis

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Devlet Salnamesi, Def’a: 1, (H. 1263-M. 1847).

Devlet Salnamesi, Def’a: 2, (H. 1264-M. 1848).

Devlet Salnamesi, Def’a: 3, (H. 1265-M. 1849).

Devlet Salnamesi, Def’a: 4, (H. 1266-M. 1850).

Devlet Salnamesi, Def’a: 5, (H. 1267-M. 1851).

Devlet Salnamesi, Def’a: 6, (H. 1268-M. 1852).

Devlet Salnamesi, Def’a: 7, (H. 1269-M. 1853).

Devlet Salnamesi, Def’a: 8, (H. 1270-M. 1854).

Devlet Salnamesi, Def’a: 9, (H. 1271-M. 1855).

Devlet Salnamesi, Def’a: 10, (H. 1272-M. 1856).

Devlet Salnamesi, Def’a: 11, (H. 1273-M. 1857).

Devlet Salnamesi, Def’a: 12, (H. 1274-M. 1858).

Devlet Salnamesi, Def’a: 13, (H. 1275-M. 1859).

Devlet Salnamesi, Def’a: 14, (H. 1276-M. 1860).

Devlet Salnamesi, Def’a: 15, (H. 1277-M. 1861).

Devlet Salnamesi, Def’a: 16, (H. 1278-M. 1862).

Devlet Salnamesi, Def’a: 17, (H. 1279-M. 1863).

Devlet Salnamesi, Def’a: 18, (H. 1280-M. 1864).

Devlet Salnamesi, Def’a: 19, (H. 1281-M. 1865).

Devlet Salnamesi, Def’a: 20, (H. 1282-M. 1866).

Devlet Salnamesi, Def’a: 21, (H. 1283-M. 1866).

Devlet Salnamesi, Def’a: 22, (H. 1284-M. 1867).

Devlet Salnamesi, Def’a: 23, (H. 1285-M. 1868).

Devlet Salnamesi, Def’a: 24, (H. 1286-M. 1869).

Devlet Salnamesi, Def’a: 25, (H. 1287-M. 1870).

Devlet Salnamesi, Def’a: 27, (H. 1289-M. 1872).

Yanya Vilayet Salnamesi Def’a:1, (1288/1871).

Yanya Vilayet Salnamesi Def’a:2, (1292/1875).

Yanya Vilayet Salnamesi Def’a:3, (1293/1876).

Yanya Vilayet Salnamesi Def’a:4, (1294/1877).

TETKİK ESERLER

Akbal, F. (1961), 1831 Tarihinde Osmanlı İmparatorluğu’nda İdari Taksimat ve Nüfus, Belleten 15/60.

Alan, E. (2016), “Yeni bir Belgeye Göre XVI. Yüzyılın İlk Yarısında Rumeli Sancakları, Kazaları ve Kadılar”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 33.

Ayhan, A. (2013), Rumeli ve Akdeniz Adalarında Türk Varlığı, İstanbul.

Barkan, Ö. L. (1953), “H. 933-934, M. 1527-1528) Mali YılınaAit Bir Bütçe Örneği”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, Cilt: 15/1-4, s. 303.

Baykara, T. (1988), Anadolu’nun Tarihi Coğrafyasına Giriş I, Ankara.

Çadırcı, M. (1985), Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Ülke Yönetimi, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, Cilt: 1, İstanbul.

Çakar, E. (2002), “Kanuni Sultan Süleyman Kanun-nâmesine Göre 1522 Yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun İdarî Taksimatı”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 1, Elazığ.

Çalı, A. (2011) Gazi Evrenos Bey, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.

Çanlı, M. (2002), Eytam İdaresi ve Sandıklar (1851-1926), Türkler, Cilt: 14.

Delilbaşı, M. -Arıkan, M. (2001) Hicrî 859 Tarihli Suret-i Defter-i Sancak-ı Tırhala I, Ankara.

Dennis, George T. (1967), “1403 Tarihli Bizans-Türk Antlaşması”, Çev. Melek Delilbaşı, Orientalia Christiana Periodica, Vol. XXXIII.

Ekinci, E. B. (2000), Tanzimat Devri Osmanlı Mahkemeleri, Yeni Türkiye, Yıl: 6, Sayı: 31.

Gençoğlu, M. (2011), “1864 ve 1871 Vilayet Nizamnamelerine Göre Osmanlı Taşra İdaresinde Yeniden Yapılanma”, Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1).

Gökaçtı, M. A. (2001), Geographika: Yeniden Keşfedilen Yunanistan, İstanbul.

Gökbilgin, M. T. (1952), XV-XVI Asırlarda Edirne ve Paşa Livâsı (Vakıflar-Mülkler-Mukataalar), İstanbul.

Güneş, M. (2016), Tanzimat Dönemindeki İdare Düzenlemelerin Kocaeli’ye Yansımaları, Uluslararası Kara Mürsel Alp ve Kocaeli Tarihi Sempozyumu II, Cilt: 1.

Gürboğa, N. (2008), “Osmanlı Taşrasında Belediye İdaresi: Alanya Belediyesi (1914–1915)”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, VII/16–17.

Halaçoğlu, Y. (1991), XIV-VXII. Yüzyıllarda Osmanlılarda Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı, Ankara.

İlgürel, M. (2009), “Subaşı”, TDVİA, Cilt: 37.

İnalcık, H. (1992) “Rumeli”, MEB, İA, Cilt 9.

İnalcık, H. (2005) “Türkler ve Balkanlar”, BALTAM Türklük Bilgisi 3, Prizren.

İnalcık, H. (2008), “Rumeli Maddesi”, TDVİA, Cilt: 35.

İpşirli, M. (1992), “Beylerbeyi”, TDVİA, Cilt: 6.

Jorga, N. (2009), Osmanlı İmparatorluğu Tarihi I, Çev. Nilüfer Epçeli, İstanbul.

Karal, E. Z. (1983), Osmanlı Tarihi, Cilt VI. TTK Yayınları, Ankara.

Karpat, H. K. (2003), Osmanlı Nüfusu (1830–1914), İstanbul 2003.

Kaya, A. Y. - Terzibaşıoğlu Y. (2009), “Tahrir’den Kadastro’ya: 1874 İstanbul Emlak Tahriri ve Vergisi: Kadastro tabir olunur tahrir-i emlak”, Tarih ve Toplum.

Kayapınar, L. (2002), “Yunanistan’da Osmanlı Hâkimiyetinin Kurulması (1361- 1461)”, Türkler, Cilt: 9.

Kayapınar, L. (2004), “Osmanlı Uç Beyi Evrenos Bey Ailesinin Menşei, Yunanistan Coğrafyasındaki Faaliyetleri ve Eserleri”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, Cilt: 2004/1, Sayı 8.

Kayapınar, L. (2005) “Teselya Bölgesinin Fatihi Turuhan Bey Ailesi ve XV.-XVI. Yüzyıllardaki Hayır Kurumları”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2005/1, Sayı: 10.

Kenanoğlu, M. M. (2007), “Nizamiye Mahkemeleri”, TDVİA, Cilt: 33.

Kılıç, O. ( 2016), Rumili Eyaleti’ne Bağlı Sancakların XVIII. Yüzyıldaki İdari Statüleri, Balkan Tarihi, Cilt: 1, Uluslararası Balkan tarihi Araştırmaları Sempozyumu, İstanbul.

Kılıç, O. (1997), XVIII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devleti’nin İdari Taksimatı, Elazığ.

Kırmızı, A. (2008), Abdülhamid’in Valileri (Osmanlı Vilayet İdaresi 1895–1908), İstanbul.

Kiel, M. (2011), “Teselya” TDVİA, Cilt: 40, 2011, s. 522.

Mıstanoğlu, N. (2004), XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Kırşehir Sancağı, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yakınçağ Anabilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi, Konya.

Ortaylı, İ. (2008), Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi, Ankara.

Örenç, A. F. (2006), “Mutasarrıf”, TDVİA, Cilt: 31.

Özcan, T. (2006), “Osmanlı Toplumunda Yetimlerin Himayesi ve Eytam Sandıkları”, İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 14.

Pakalın, M. Z. (1993), Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlülğü III. İstanbul.

Reyhan, C. (2015), 1864-1871 Vilayet Nizamnamelerinde İdare Meclisleri: Osmanlı Taşrasında “Birörnek Yönetim Modeli” nin Kuruluş Sorunu, 1864 Vilayet Nizamnamesi, Ed. Erkan Tural- Selim Çapar, Ankara.

Reyhan,C. (2000), “Osmanlı Vilayet Tapu Mesalihi Hakkında Bir Talimat”, Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, Cilt: 9, Sayı:3.

Rukancı, F. (2008), “Osmanlı Devleti’nde Arşivcilik Çalışmaları”, Türk Kütüphaneciliği, 22/4.

Sahillioğlu, H. (1990), Osmanlı Döneminde Irak’ın İdari Taksimatı, Çev. Mustafa Öztürk, Belleten, Cilt: LIV/78.

Söylemez, M. M. (2007), “Ankara Vilayet Salnamelerine Göre Osmanlı’nın Son Döneminde Çorum”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 12.

Sungur, M. (2002), XIX. Yüzyıl Osmanlı Devleti’nde Taşra İdaresi ve Vilayet Yönetimi, Türkler, Cilt: 13.

Torun, S. F. (2016), “Vilayet Kanunlarına Göre Sancak (Liva) İdare Meclisleri”, Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 35.

Uzunçarşılı, İ. H. (1995), Osmanlı Tarihi I, Ankara.

Yazan, Ö. (2017), “Ziraat Bankası’nın İlk Yirmi Yılına Ait Bazı Kayıtların İncelenmesi”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 17, Sayı: 4.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.