ŞAİRİN DİLİNDEN FETİH: RÂZÎ’NİN MORA FETİHNÂMESİ / CONQUEST FROM THE POET'S LANGUAGE: MOREA FETİHNAME OF RÂZÎ

Fatih KOYUNCU

Özet


Kazanılan zaferlerin bahis konusu edildiği fetihnamelerde savaşta galip gelen padişah ve komutanın kudreti övgü dolu ifadelerle anlatılır. Elde edilen galibiyetin zafer olmasında ve halka duyurulmasında fetihname niteliğindeki eserlerin ve mektupların önemi büyüktür. İslam devletlerinde gelenek olan fetihname yazımına Osmanlı Devleti zamanında da devam edilmiş; özellikle 16. asırdan sonra rağbet gösterilmiştir. Bu tür eserlerin edebi bir metin olmasının haricinde tarihi bir belge niteliği de bulunmaktadır. Savaşa katılan şairler bu hadiselere hislerini de katarak gerçekleşen fethi nakletmişlerdir.

Klasik Türk edebiyatı tarihi incelendiğinde fetihname türündeki eserlerin bir yekun teşkil ettiği görülmektedir. Bu tür metin kaleme alanlardan biri de 18. asır şairlerinden Râzî’dir. Şair, Sultan 3. Ahmed’in saltanatı zamanında Mora’ya 1715 yılında yapılan ve büyük bir zaferle sonuçlanan fethi manzum olarak konu edinmiştir. Yazma nüshasında müellif hakkında bir bilgi bulunmayan eserde mahlasını kullanan şairin bu asırda yaşayan şiir ve inşada mahir, tarihleri beğenilen Abdüllatif Râzî (ö. 1146/1733-34) olması kuvvetle muhtemeldir. Mesnevi nazım şekliyle 163 beyit olarak kaleme alınan fetihnamede şair sanat kaygısıyla hareket ederek Mora fethini tasvirî bir üslupla anlatmış ve fethedilen yerler, bazı kale ve beldeler hakkında bilgiler vermiştir.   Bu çalışmada fetihnameler hakkında genel hususlara değinilmiş, Râzî’nin kim olabileceği tartışılmış, Mora fetihnamesi şekil ve muhteva yönünden incelendikten sonra eserin metni sunulmuştur.   


Anahtar Kelimeler


Klasik Türk Edebiyatı, Fetihname, Mora, Râzî.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AKSOY, Hasan (1997), “Tarihî Bir Belge ve Türk İslâm Edebiyatında Bir Tür Olarak Fetihnâmeler”, İLAM Araştırma Dergisi, Cilt II, Sayı 2: s. 1-19.

BLOCHET, Edgar (1933), Catalogue Des Manuscrits Turcs II, Paris, Bibliotheque Nationals.

Bursalı Mehmet Tahir (2000), Osmanlı Müellifleri, Cilt III, haz. Mustafa Tatçı-Cemal Kurnaz, Ankara: Bizim Büro Yayınları.

DERELİ, Özlem (2017), Sinoplu Safâyî'nin Fetihnâme-i İnebahtı ve Moton Adlı Eseri (Transkripsiyonlu Metin), Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

ERDOĞAN, Mustafa (2016), “Ankara’nın Bilinmeyen Tarihi: Xvııı. Asır Şairi Râzî’nin Ankara’yla İlgili Şiirleri”, Ankara Araştırmaları Dergisi n Journal of Ankara Studies, s. 104-130.

ERTAŞ, Mehmet Yaşar (2007), Sultanın Ordusu (Mora Fethi Örneği 1714-1716), İstanbul: Yeditepe Yayınları.

GÖÇMEN, Cemal (2009), Gelibolulu Mustafa Âli’nin Heft Meclisi, Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

GÜNAY, Fatih (2001), Raşid (Vak’anüvis) Hayatı, Edebi Kişiliği, Divanının Tenkitli Metni ve İncelemesi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

KESİK, Beyhan (2014), “Râzî, Yazıcı Abdullah Efendizâde Abdüllatif Râzî Efendi” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Erişim Tarihi (15.01.2019) ttp://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay&detay=3185.

LEVENT, Agah Sırrı (1956), Gazavatnameler ve Mihaloğlu Ali Bey'in Gazavatnamesi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayını.

Mehmed Raşid (1153/1741), Tarih-i Raşid, Cilt IV, Beldetü't-Tayyibeti'l-Kostantiniyye (İstanbul).

MERMER, Ahmet (1991), Mezâkî Hayatı, Edebî Kişiliği ve Divanı’nın Tenkitli Metni, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.

PAKALIN, Mehmet Zeki (1983), Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul: MEB Yayınları.

SARIKAYA, Hüseyin – GÖGER, Veysel (2018), “Mora’nın Yeniden Fethine Dair Osmanlıların Hazırladıkları Fetihnâme (1715)”, Tarih Dergisi, Sayı 67, s. 101-124.

SUBAŞI, Derya (2014) “Râzî, Mustafa Râzî Efendi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Erişim Tarihi (15.01.2019) http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay&detay=5894

ŞENTÜRK, A. Atillâ (1994), “Osmanlı Edebiyâtında Felekler, Seyyâre ve Sâbiteler (Burçlar )”, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Sayı 90, s. 131-179.

TUMAN, Mehmet Nâil (2001), Tuhfe-i Nâ’ilî -Divân Şairlerinin Muhtasar Biyografileri- C.II haz. Cemâl Kurnaz- Mustafa Tatçı, Bizim Büro Yayınları, Ankara.

UYGUR, Ceyhun Vedat (2018), Kıvâmî Fetihnâme, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı (Tarihsiz) Büyük Osmanlı Tarihi, Cilt 5, Ankara: TTK Yayınları.

ÜNGÜN, Sevim (1965, 1966, 1967), “Vahîd Mahtûmî ve Mora Fetihnâmesi”, İstanbul Üniversitesi Tarih Dergisi, XV (20), s. 101-116; XVI (21), s. 63-76; XVII (22), s. 169-180.

YALÇINKAYA, Şerife (2012), Nâbî’nin Nâsirliği ve Kamaniçe Fetih-nâmesi (Tenkitli Metin-İnceleme), İzmir: Kanyılmaz Matbaası.

YILDIRIM, Nermin (2005), Kara Çelebi-Zade Abdülaziz Efendi'nin Zafername adlı eseri (Tarihçe-i Feth-i Revan ve Bağdad) Tahlil ve Metin, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.