BATICI BİR AYDIN OLARAK CELAL NURİ İLERİ VE MEŞRUTİYET’TEN CUMHURİYET’E TÜRK KADININA BAKIŞI

Necmi UYANIK

Özet


 

Türk yenileşme tarihinin önemli isimlerinden birisi olan Celal Nuri, Abdullah Cevdet ve Kılıçzade Hakkı ile birlikte Türk yenileşme ve düşünce tarihi açısından çok sayıda mesele hakkında kalem oynatmış bir Türk aydınıdır.  Yazar, Osmanlı Devleti nasıl kurtarılabilir sorusuna anlamlı cevaplar vermeye çalışırken, Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e siyasi konuların yanı sıra sosyal inkılaplar açısından Türk kadının toplumdaki rolü üzerine çeşitli tespitlerde bulunmuştur.

Çağdaşlaşma ekseninde Celâl Nuri, kadınlar hakkındaki çalışmalarıyla, Kasım Emin Bey’in Hürriyet-i Nisvânadlı eserinden sonra, Kadınlarımız eseriyle, onların hürriyetlerini ve hak ettikleri yeri almaları konusunda tarihte önemli bir yere sahip olmuştur. Ahmet Emin’in de dikkat çektiği üzere Celal Nuri, kadınların insan olduğu fikrini memlekete yıllardır yayma hizmeti görmüştür. Ona göre Türk kadını, başıboş kalmaktan kurtarılmalı, aile intizamı çerçevesinde cemiyet içinde olması gereken rolü almalıdır.

Medeniyet meselesini üzerine önemli tartışmaları olan Celal Nuri, hürriyet ve eğitim sistemi üzerinden yenileşme tartışmasını yaparken, toplumun önemli yapı taşı olan aile kurumu ile birlikte Türk kadını üzerinde geleneksel bakış açılarının eleştirisini yaparak, geleceğe dönük önerilerini ortaya koymuştur. Celâl Nuri, medeniyet konusunda telifçi yaklaşımıyla birlikte, değişimci ve yenilikçi vasıflarıyla Türk toplumu içinde pasif bir hâle getirilmiş olan kadın unsurunun, çağın özelliklerine göre şekillendirilmesini istemiştir. Bunu yaparken, öncelikle dinin eksik yorumlanmasından kaynaklanan kadınla ilgili donuklaşmış klâsik ulema anlayışlarını eleştirmiş, kadına İslâm hukuku açısından özgür bir varlık rolünü vermeye çaba göstermiştir. Çünkü, onun bakış açısına göre Türk toplumunun kurtuluşu, kadının yetiştirilmesine bağlıdır. Yetiştirilen kadın demek, yeni nesil ve yeni zihniyet demektir. Bazı Avrupa ülkeleriyle birlikte Amerika bu açıdan izlenmesi gereken en iyi model ülkedir.

Kadının kölelik konumundan çıkarılarak, devlet başkanı olmasını dahi isteyen Celal Nuri, bir anlamda kendine has Türk feminizmini yaratmaya çalışmıştır. Bu makalede, Celal Nuri İleri’nin Türk kadınına dönük yenileşme anlayışı, eserlerinden hareketle, problematik bir şekilde ele alınarak, Türkiye Cumhuriyeti açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. 


Anahtar Kelimeler


Celal Nuri İleri, Kadınlarımız, Türk Feminizmi, Yeni Zihniyet

Tam Metin:

PDF

Referanslar


-Afife Fikret, “Hanım Efendinin Musâhabesi”, Âti, No. 6, 6 K.sânî 1334/1918, s. 1.

-Afife Fikret(Celâl Nuri), “Hanım Efendinin Musâhabesi”, Âti, No. 16, 16 K.sânî 1334/1918, s. 1.

- Afife Fikret, “Hanım Efendinin Musâhabesi”, Âti, No. 23, 23 K.sânî 1334/1918, s. 1.

- Afife Fikret (Celâl Nuri), “Hanım Efendinin Musâhabesi”, Âti, No. 50, 19 Şubat 1334/1918, s. 1.

- Afife Fikret, “Hanım Efendini Musâhabesi”, Âti, No. 61, 2 Mart 1334/1918, s. 1.

-YALMAN, Ahmet Emin, Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim, C. 2, (Yayına Haz. Erol Şadi ERDİNÇ), 2. bs., Pera Turizm ve Tic. A.Ş., İstanbul 1997.

-Celâl Nuri, Târih-i Tedenniyât-ı Osmâniye, Matbaa-i İctihad, İstanbul H.1330.

-Celâl Nuri, Cauchemar? Roman, Des Temps Hamidiend, Pera Edition du “Jeune-Turc”1911.

-Celâl Nuri, Şimâl Hatıraları, Matbaa-i İctihad, İstanbul H.1330.

-Celâl Nuri, Tarih-i Tedenniyât-ı Osmâniye-Mukadderât-ı Tarihiye, Yeni Osmanlı Matbaa ve Kütübhanesi, İstanbul H.1331.

-Celâl Nuri, Kutub Musâhabeleri, Yeni Osmanlı Matbaa ve Kütübhanesi, İstanbul H.1331.

-Celâl Nuri, Tarih-i İstikbâl -3-Mesâil-i İctimâîye, Yeni Osmanlı Matbaa ve Kütübhanesi, İstanbul H.1332.

-Celâl Nuri, Kadınlarımız, Matbaa-i İctihad, İstanbul H 1331.

-Celâl Nuri, İlel-i Ahlâkiyemiz, Yeni Osmanlı Matbaa ve Kütübhanesi, İstanbul H.1332.

-Celâl Nuri, Harbden Sonra Türkleri Yükseltelim, Efkâr-ı Cedide Kütübhanesi, Kostantiniye 1917.

-Celâl Nuri, Rum ve Bizans, Efkâr-ı Cedide Kütübhanesi, Kostantiniye 1917.

-Celâl Nuri, Tac Giyen Millet, Kütübhane-i Cihan, İstanbul 1339/41.

-Celâl Nuri, Türk İnkılâbı, Suhûlet Kütübhanesi, İstanbul 1926.

- Celâl Nuri, “Kadın Siyâsetimiz”, Hürriyet-i Fikriye, No. 7, 20 Mart 1330/02.04. 1914, s. 10-12.

- Celâl Nuri, “İtilâ ve İrtikâ”, Âti, No. 87, 28 Mart 1334/1918, s. 2.

- Celâl Nuri, “Muaşeret Buhranı”, Âti, No. 128, 8 Mayıs 1334/1918, s. 2.

- Celâl Nuri, “Amerika’da Kadınlar”, Yarın Mecmuası, S. 26, 13 Nisan 1338/1922, s. 18-20.

- Celâl Nuri, “Hüseyin Rahmi Bey Üstadıma - Muharebeden Sonra Kadın Meselesi Aklımıza Geliyor mu?”, İleri, No. 616, 27 Eylül 1335/1919, s. 1-2.

- Celâl Nuri, “Tâcire-i Fâcire” -Hikâye-, İleri, No. 679-742, 29 T.sânî 1335/1919-31 K.sânî 1336/1920.

- Celâl Nuri, “Amerika’da Kadınlar” Yarın Mecmuası, No. 26, 13 Nisan 1338/1922, s. 18-20.

- Celâl Nuri, “St(r)ugle For Life-Mübareze-i Hayat ve Bunun İçin İstihzarat”, Uhuvvet-i Fikriye, No. 5-21, 10 Temmuz 1330, s. 1-6.

- Celâl Nuri, “Celâl Nuri Bey Altı Aylık Tatilini Nasıl Geçirmek Niyetinde Olduğunu Anlatıyor”, İleri, No. 2225, 28 Nisan 1340/1924, s. 2.

- Celâl Nuri, “İngiliz Kadınları.. 1928 ..de”, İkdam, No. 11400, 17 İ.Kanun 1929, s. 2.

- Celâl Nuri, “Osmanlı Devleti Ölürken”, Vakit, No. 5362-5478, 12 Aralık 1932- 9 Nisan 1933.

- Haşim Nahid, Türkiye İçin: Necât ve İ’tilâ Yolları, İkbâl Kütübhanesi, Dersaâdet 1331/1914.

-Kasım Emin, Hürriyet-i Nisvan,(Çev. Zeki Magamiz), Matbaâ-i Hayriye ve Şürekâsı, İstanbul 1329/1913.

-KILIÇ, Hüseyin, “Kadınlarımız”, Tarih ve Toplum, S. 37, Ocak 1987, s. 59-61.

-KILIÇ Hüseyin, “Çerkes Kadınları”, Tarih ve Toplum, S. 15, Mart 1985, s. 67-68.

- Mehmed Fetgerey Şounu, Osmanlı Âlem-i İçtimaisinde Çerkes Kadınları-Çerkeslik, Türklük, Zerâfet Matbaası, İstanbul 1332/1914

- POLE, Ross, Ahlâk ve Modernlik, (İngilizceden Çeviren. Mehmet KÜÇÜK), Ayrıntı Yay., İstanbul 1993.

- Tahsin Nahid, “Celâl Nuri Beyin (Kadınlarımız) Eseri Münasebetiyle”, İctihad, No. 70, 4 Temmuz 1329/17 Temmuz 1913 , s. 1534.

- TBMM Azayı Kiramına Mahsus Muhtasar Tercüme-i Hâl Varakası, TBMM Arşivi ,Celâl Nuri’ye ait 180 numaralı dosya.

- UYANIK, Necmi, Siyasî Düşünce Tarihimizde Batıcı Bir Aydın Olarak Celâl Nuri (İleri), (Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü-Yayınlanmamış Doktora Tezi), Konya 2003.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.